آنژیوگرافی سی-تی

ارسال توسط

دکترتقوی- متخصص و فوق تخصص قلب و عروق در تهران

۲۴ مرداد ۱۴۰۵

در تاریخ ۳ آذر ۱۳۹۵

آنژیوگرافی سی-تی Computed tomography angiography یا CTA، روشی است که با استفاده از اشعه X ، جریان خون در شریانها، سیاهرگها مشاهده می‌شود.

CT با استفاده از اشعه x و تحلیل کامپیوتری تصاویر را تولید می‌کند. امواج اشعه X از یک وسیله چرخشی از میان ناحیه مورد نظر بدن بیمار با زوایای مختلف برای درست کردن تصاویر Cross-sectional عبور می‌کند، سپس این تصاویر به صورت تصویر سه بعدی ناحیه مورد نظر بازسازی می‌شوند.

در مقایسه با کتتر آنژیوگرافی، که متضمن قرار گرفتن کتتر و تزریق ماده کنتراست (حاجب) به درون شریانها و سیاهرگهای بزرگ بود، CTA کمتر تهاجمی و پروسه راحتری برای بیمار است. ماده کنتراست (حاجب) توسط سوزن یا کتتر کوچک به داخل سیاهرگهای محیطی کوچک تزریق می‌شود. در این روش بسیاری از بیماران نیاز به بستری شدن در بیمارستان را ندارند.

CTA معمولاً برای موارد زیر به‌کار گرفته می‌‌شود:

بررسی کردن شریانهای تنفسی در ریه‌ها برای جلوگیری ازآمبولیسم تنفسی، که یک خطر جدی اما قابل درمان است،
مشاهده جریان خون در شریانهای کلیه در بیماران با فشار خون بالا و آنهایی که مشکوک به داشتن بیماریهای کلیه هستند. تنگ شدن شریان کلیه سبب ایجاد فشار خون بالا (Hypertension) در بسیاری از بیماران می‌شود که می‌تواند این مسأله درمان شود. روش تحلیل خاص از مشاهده تصاویری که Renal CT angiography می‌سازد، روش تحلیل بسیار دقیقی است،
مشخص کردن اتساع عروق در آئورت و دیگر رگهای مهم بدن،
تشریح کردن قوس آئورت و دیکر انشعابات مهم بدن.تشریح کردن به مفهوم مشخص کردن لایه‌های دیوارهای شریانها است،
مشخص کردن اتساع یا گرقتگی وعروق مغزی که می‌تواند زندگی بیمار را تهدید کند.
تشخیص بیماری atherosclerotic که شریانهای خونی در ناحیه پا تنگ می‌شود و
تشخیص(clots) thrombosis در سیاهرگها، مثلاً سیاهرگهای بزرگ در پاها و لگن خاصره. چنین لخته‌های خونی می‌تواند به سمت ریه‌ها رود و سبب آمبولیسم تنفسی شود.

CTA برای تشخیص و گرفتگی شریانهای کاروتید که خون را از قلب به مغز می‌رساند، به‌کار می‌رود. زمانی که یک stent درجریان رگهای بیمار شده قرار گیرد، با کمک angiography CT مشخص می‌‌شود که به منظور اصلی رسیده‌ایم یا خیر. بررسی شریانهای مغزی می‌تواند به پزشک در تشخیص درست بیماری کمک کند.در بیماران دارای تومور، می‌تواند به جراح در فهمیدن جزئیات رگهای تغذیه کننده تومور کمک کند.

قبل از هر کاری، ماده کنتراست به درون سیاهرگهای بیمار تزریق می‌شود. رگهای خونی به طور نرمال در تصاویر رادیوگرافی دیده نمی¬شود، و به طور کافی با بافتهای اطرافشان کنتراست ندارند. جهت افزایش کنتراست تصاویر، از عامل کنتراست استفاده می¬شود که مایعاتی چگال با عدد اتمی بالا، نظیر ید است. که به داخل رگهای خونی در طول آنژیوگرافی تزریق می¬شود و به دلیل چگالی بالا و عدد اتمی بالای آنها، فوتونهای اشعه X توسط عامل کنتراست بیشتر از خون و بافتها جذب می¬شود. عامل کنتراست سبب ایجاد تصاویر رگهای خونی با کیفیت و جزئیات بالا می¬شود. انواع مختلفی از عوامل کنتراست برای تصویربرداری از نقاط مختلف استفاده میشود. به طور کلی ماده حاجب ماده¬ایست که عدد اتمی آن نسبت به ترکیبات بدن بالاتر است به همین دلیل جذب کننده اشعهX است. ماشین انژکتور خودکار برای کنترل زمان و سرعت تزریق استفاده می‌شود که ممکن است در طول ثبت تصاویر این تزریق ادامه داشته باشد.

در طول این پروسه، وسیله چرخشی اطراف بیمار می‌چرخد و باریکه‌های Fan شکلی از اشعه x ایجاد می‌کنند. دتکتورها امواج عبوری از بدن بیمار را به سرعت ثبت می‌کنند.ممکن است چند هزار تصویر در یک دور چرخش دتکتورها به‌دست آید.کار اصلی CTA بعد از ثبت تصاویر است، هنگامی که برنامه‌های قوی کامپیوتری تصاویر را پردازش می‌کند و تصویر نهایی را می‌سازد.

CTA ممکن است بین ۱۰ تا ۲۵ دقیقه به طول انجامد.

در طول تزریق ماده حاجب بیمار احساسی گرم شده به آن دست می‌دهد ولی هیچ دردی را حس نمی کند. در طول پروسه CTA لازم است بیمار بی حرکت بماند. از پدها و بالشتک‌ها برای ثابت نگهداشتن بیمار استفاده می‌شود.

مزایای CTA

– CTA برای بررسی بسیاری از رگهای خونی در مغز، کلیه‌ها، لگن و ریه‌ها استفاده می‌شود،
این پروسه گرفتگی عروق را به صورت On Timeبرای درمان آنها نشان می‌دهد،

این پروسه ساختمان آناتومیک رگهای خونی را خیلی با دقتر از MRI یا ultrasound نشان می‌دهد،
CTA پروسه قابل استفاده برای مشاهده بیماریهای رگهای خونی است، که بیار ایمن تر و کم زمان بر تر از کتتر آنژیوگرافی است. همچنین با تزریق ماده حاجب در بازو نسبت به شریانهای بزرگ پا، ناراحتی کمتری برای بیمار ایجاد می‌شود.

قابلیت انجام عملیات CT-Angiography : با توجه به اینکه در چرخش تیوب (مولداشعه X )از هیچگونه تسمه و موتور گرداننده استفاده نشده و چرخش بخش چرخنده شامل تیوب و دتکتور‌ها و موارد وابسته تحت یک میدان مغناطیسی انجام می‌شود، سرعت چرخش تیوب همراه با تعداد ردیف‌های زیاد دتکتورها، سرعت تصویر برداری را بسیار بالا برده تا جایی که پس از پایین آوردن و تثبیت ضربان قلب بیمار فقط با تزریق داخل وریدی ماده حاجب و با میزان دوز دریافتی بسیار کم، نسبت به دیگر دستگاه‌ها می‌توان تصاویری با دقت و ظرافت بسیار قابل توجه با قطاعی کمتر از ۰.4mm در هر اسلایس از عروق کرونر بیماران قلبی دریافت نمود. لازم به توضیح است که سی تی آنژیوگرافی تنها محدود به عروق کرونر نیست بلکه بررسی عروق مغزی، ریوی، سر و گردن، شریان‌های کلیوی، شریان‌های اندامی و… به راحتی با دقت بالا توسط این دستگاه انجام می‌شود.
جالب اینجاست دقت و کیفیت تصاویر در حدی است که در بیش از ۹۸% موارد گزارش آنژیوگرافی آن را تایید و تصدیق می‌کند، در واقع با این توانایی در بیش از ۹۵% موارد که عدم وجود مشکل گزارش می‌شود نیاز به انجام آنژیوگرافی ضروری به‌نظر نمی‌رسد، چرا که انجام آنژیوگرافی در CATH LAB مستلزم بیهوشی و Catheterization بوده که استرس و احساس ریسک فراوان برای بیمار به همراه داشته لذا بیماران نیز ترجیح می‌دهند قبل از استفاده از این روش توسط سی تی آنژیو چک شوند و درصورت برخورد با موارد مشکوک یا نیاز به آنژیوپلاستی تن به آنژیوگرافی و ریسکهای آن بدهند،
تصاویر دریافت شده از عروق کرونر در این روش از کیفیت خارق‌العاده ای برخوردار بوده از طرفی امکانات تعبیه شده نرم افزاری و سخت افزاری لازم جهت پزشکان، انجام کلیه بازسازی‌های مورد نیاز داخلی و حتی فضایی عروق را در اسرع وقت برایشان فراهم و قابل ارزیابی دقیق کرده است که از آن جمله می‌توان تشخیص و بررسی دقیق وجود یا عدم وجود پلاکهای کلسیم و موقعیت آنها در مسیر شریانهای کرونری قلب و نیز دیگر عوامل تنگی عروق کرونری را نام برد.

virtual endoscopy : بررسی دقیق و بازسازی سه بعدی و نمای متحرک راه‌های هوایی ریوی و اعضایی مانند کولون بدون نیاز به آندوسکوپی و نیز بررسی کامل ضایعات مختلف ریوی و تعیین حجم آنها. قابل توجه اینکه در تصویر برداری ریوی با این دستگاه به دلیل سرعت بالا، زمان حبس تنفس بسیار کوتاه بوده که این امر خود مهمترین مشکل بیماران ریوی در انجام سی‌تی‌اسکن بوده که نمی توانند مدت طولانی حبس تنفس کنند،
قابلیت ارزیابی سه بعدی کلیه اندام، اعضا و جوارح،
قابلیت ارزیابی کامل بافت‌های مختلف مغز (Nuro CT)،
قابلیت انجام Bone Densitometry،
قابلیت انجام تصویر برداری از کودکان بدون بیهوشی و با دوز اشعه جذبی بسیار پایین،
قابلیت انجام عمل جراحی و نمونه برداری به وسیله دستگاه سی‌تی‌اسکن و استفاده از مانیتور و ابزار لازم جهت تصویربرداری بدون خطر دوز اشعه جذبی برای پزشک،
بازسازی سه بعدی سطح پوست قسمت‌های مختلف بدن جهت جراحی پلاستیک و ترمیمی،
قابلیت انجام Whole-body ( بررسی کامل بدن).

معایب CTA
– ریسک عکس العمل آلرژی نسبت به ماده حاجب وجود دارد،
– CT برای بیمارانی که دارای بیماری کلیوی و دیابت سخت هستند، چرا که ماده کنتراست(حاجب) عملکرد کلیه‌ها را صدمه می‌زند و
– در جاییکه ماده کنتراست تزریق می‌شود، اگر مقدار زیادی ماده کنتراست به زیر پوست نشت کند، پوست آسیب می‌بیند و بیمار احساس درد می‌کند.
محدودیت‌های CTA
اگر بیمار در طول CTA حرکت کند یا اگر قلب عملکرد نرمال خودش را نداشته باشد، تصاویر CTA ممکن است، تیره و کدر شود. رگهای خونی مسدود شده، ممکن است سبب ایجاد تصاویری شود که تفسیر کردن آنها مشکل است. CTA در حال حاضر قادر به تولید تصاویر کوچک از شریانها یا رگهای ارگانهایی که به سرعت حرکت می‌کند، نیست.
از ماهنامه تخصصی مهندسی پزشکی